بازشناسی و تحلیل تاثیر عوامل سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی بر نظام دیوان سالاری تاریخی ایران

نوع مقاله: مقاله علمی- پژوهشی

نویسنده

دانشیار، مدیریت دولتی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی رشته تخصصی: مدیریت دولتی

چکیده

نظام دیوان‌سالاری به مثابه یکی از برجسته‌ترین و تأثیرگذارترین دستاوردهای تاریخ بشری، حامل مؤلفه‌ها و ویژگی هایی است که منشاء آن‌ها را می‌توان در مجموعه‌ای از هنجارها، رویه‌ها، سنت‌ها، ارزش‌ها، علایق، آداب و عادات در حوزه‌های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و حقوقیِ هر جامعه‌ای- در هر دورة تاریخی آن کشور- یافت. مقالۀ حاضر با بهره‌گیری از روش کیفی ساختارگرا، به شناسایی و تبیین عوامل موثر بر نظام دیوان سالاری تاریخی ایران در ابعاد سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی، از ورود اسلام تا پایان دوره سامانیان پرداخته است. در این دوره با وجود سیطره خلافت اسلامی بر ایران، به دلیلِ حضور موثرِ وزیران و دیوانیانِ ایرانی در ساختار قدرت سیاسیِ خلافت، شاهد تداوم الگوی ایرانیِ دیوان سالاری و در نهایت، شکل گیری سلسله های مستقل و نیمه مستقل ایرانی هستیم. اصول و ویژگی های نظام دیوان سالاری از سلسله ای به سلسله بعد منتقل گشت و در گذار از فراز و فرودهای بسیار و تحت تأثیر عوامل گوناگون، پیکره اصلی، پایه های بنیادین و شماری از ویژگی هایش را حفظ نمود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Recognizing and analyzing the impact of politica, sociall, economic and cultural factors on Iran s historical bureacracy

نویسنده [English]

  • hamid tonekaboni
چکیده [English]

The bureacratic system as one of most prominent and influential achievements of human history, carries elements and attributes whose origins can be found in a set of norms, practices, traditional, values, interests, customs, societal, political, economic, the rights of every society - in every historial period of that country- were found. The present article using a qualitative structuralist approach, identifies and explains thd fctors affecting Iran s historical breucratic system in political, social, economic and cultural dimentions, from the arrival of Islam to the end of the Samanid period. in this period, despite the dominance of Islamic chalphate over iran, due to the effective presence of iranian ministers and diabolics in the structure of the political power of the califate, we are witnessing the continuation of the iranian patern of bruecracy and , finally, the formation of indipendent and semi-indipendent iranian dynasties. The principle and characteristics of the bruecratic system move from of dynasty to the next and in the course of many ups and downs, influenced by various factors, retained the original body, its fundumental foundations and a number of its features.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Bureacracy
  • system
  • stracture
  • Islamic Caliphate
  • indipendent and semi-indipendent iranian dynasties
1.آندرسون، پری (1390). تبارشناسی دولت های استبدادی، ترجمه: حسن مرتضوی، تهران: نشر ثالث.

2.ابن حوقل (1345). صوره الارض، ترجمه: جعفر شعار، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.

3.ابن العبری (1377). مختصر تاریخ دول، ترجمه: عبدالحمید آیتی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

4.اشپولر، برتولد (1354). جهان اسلام، ترجمه: قمر آریان، تهران: نشر امیرکبیر.

5.بارتولد، و.و (1344). تاریخ سیاسی و اجتماعی آسیای مرکزی تا قرن 12م، ترجمه: علی محمد زهما، کابل: انتشارات پوهنخی.

6.بارتولد، و.و (1344). ترکستان نامه، ترجمه: کریم کشاورز، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.

7.بهنام، عیسی (1346). تمدن ایرانی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

8.تاریخ ایران، کمبریج، ج4 (1363). تاریخ ایران از اسلام تا سلاجقه، گردآورنده: ر.ن. فرای، ترجمه: حسن انوشه، تهران: نشر امیرکبیر.

9.زرین کوب، عبدالحسین (1373). تاریخ مردم ایران، ج 1و 2، تهران: نشر امیرکبیر.

10.زرین کوب، عبدالحسین (1377). تاریخ ایران بعد از اسلام، تهران: نشر امیرکبیر.

11.زیدان، جرجی (1372). تاریخ تمدن اسلام، ترجمه: علی جواهرکلام، تهران: نشر امیرکبیر.

12.شعبانی، رضا (1379). مبانی تاریخ اجتماعی ایران، تهران: نشر توس.

13.گردیزی، ابوسعید عبدالحی محمود (1347). زین الاخبار، به کوشش: عبدالحی حبیبی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.

14.لمبتون، آن . کی. اس (1378). تداوم و تحول در تاریخ میانه ایران، ترجمه: یعقوب آژند، تهران: نشر نی.

15.معین الدینی، احمد (1390). بوروکراسی ایرانی از باستان تا امروز، تهران: گفتگو.

16.ناجی، محمدرضا (1378). تاریخ و تمدن اسلامی در قلمرو سامانیان، تهران: نشر مجمع علمی تمدن.

17.نظام الملک، ابوعلی حسن بن علی (1344). سیاست نامه (سیرالملوک)، به کوشش: محمد قزوینی و مدرسی چهاردهی، تهران: کتابفروشی طهوری.

18.هانتینگتون، سموئل (1370). سازمان سیاسی در جوامع دستخوش دگرگونی، ترجمه: محسن ثلاثی، تهران: نشر علم.

19.هروی، جواد (1382). تاریخ سامانیان؛ عصر طلایی ایران بعد از اسلام، تهران: نشر امیرکبیر.

20.یارشاطر، احسان (1991). حضور ایران در جهان اسلام، ترجمه: فریدون مجلسی، کتاب سیزدهمین کنفرانس دو سالانه جورجولوی دلاویدا.