مطالعات فرهنگ و هنر آسیا

چکیده یکی از روش‏های خوانش تصویر، روش پانوفسکی است؛ که در آن آیکونوگرافی با آیکونولوژی پیوند خورده و به مدد آن می‏توان سفری به عمق تصاویر نگارگری ایران، که چون پنجره‏ای است به سوی فرهنگ، تاریخ باستان، اساطیر و باورهای ایرانیان‏، داشت. در بررسی جایگاه انسان و اشیاء به‏کار رفته در نگاره‏های سه داستان ضحاک، رستم وسهراب، و بیژن‏ از شاهنامۀ تهماسبی، گرزی گاوسار مشاهده می‏شود، و این پرسش در ذهن ایجاد می‏شود که چرا پهلوانان در دست خود گرزگاوسار دارند، و نگارگران صفوی در خلق آن چه پیامی دارد. در این مقاله سعی شده با نگاهی تطبیقی و با استفاده از الگوی پانوفسکی؛ به محتوا و معنای مستتر و کارکرد در تصویر پرداخته شود. اطلاعات در این مقاله به روش کتابخانه‏ای گردآوری شده و روش تحقیق آن تحلیلی_توصیفی است. در نهایت دو نگاه دربارۀ گرز گاوسار وجود دارد: اول سلاحی که به پهلوانان در نبرد یاری می‏رساند و از نفوذ دشمن جلوگیری می‏کند؛ دوم به این دلیل که فریدون طرح آن را برخاک می‏کشد و به آهنگران سفارش می‏دهد، اشاره به عصر مفرغ و آهن و منابع غنی در سرزمین ما دارد. نگارگر نیز با توجه به فضای عصر صفوی، خود را در فضای حماسی شاعر می بیند، گویی قلم در دست چون گرز بود و او پهلوان، آن را به هوا برد و پا بر زمین کوبید تا خفتگان را بیدارسازد.